کد خبر: 11176تاریخ انتشار : ۸:۰۰:۳۰ - جمعه ۱۵ آبان ۱۳۹۴

حزب اسلامی کار شاخه خوزستان برگزار کرد: نشست “بررسی اثرات زیان بار زیست محیطی سد گتوند بر اقلیم خوزستان” با حضور دکتر قمشی + تصاویر

نشست “بررسی اثرات زیان بار زیست محیطی سد گتوندبر اقلیم خوزستان”  به همت حزب اسلامی کار  استان خوزستان برگزار شد. در این نشست دکتر مهدی قمشی مشاور محترم استاندار خورزستان در امور آب با کالبد شکافی این موضوع بسیار مهم اظهار داشت : سدهای بزرگ معمولاً به صورت چند منظوره و با اهدافی چون ذخیره […]

نشست “بررسی اثرات زیان بار زیست محیطی سد گتوندبر اقلیم خوزستان”  به همت حزب اسلامی کار  استان خوزستان برگزار شد.

در این نشست دکتر مهدی قمشی مشاور محترم استاندار خورزستان در امور آب با کالبد شکافی این موضوع بسیار مهم اظهار داشت : سدهای بزرگ معمولاً به صورت چند منظوره و با اهدافی چون ذخیره آب برای فصول کم آب،کنترل سیلاب، تولید انرژی و استفادۀ تفریحی ساخته می شوند. سد گتوند علیا نیز یکی از این سدهاست که از مرداد سال ۱۳۹۰ بهره برداری از آن شروع شده است. در مجامع علمی کشور و در سطح کارشناسان از زمان قبل از بهره برداری بحث بر سر ساختار نمکی موجود در مخزن سد و در نتیجه شوری آب مخزن، بالا گرفته و متولیان اصلی سد از یک سو و سازمانهای بازرسی، محیط زیست و جهاد کشاورزی از سوی دیگر با اظهارات کاملاً متفاوت سعی در تصمیم سازی در مورد آینده این سد و مخزن را دارند.

مشاور ارشد استاندار خوزستان در امور آب در ادامه افزود :شرکت آب نیروی ایران بعنوان متولی اصلی سعی نموده مشکلات را ناچیز برشمرده و شرایط را عادی نشان دهد بطوری که ادعای بهتر شدن آب کارون بعد از بهره‌برداری از سد را نیز دارد و در جوابیه اخیر به تابناک ادله ای نه چندان علمی نیز ارائه نموده است. از طرف دیگر سازمان‌های بازرسی، محیط زیست و جهاد کشاورزی مسئله را بسیار حاد نشان داده و امر به تعطیلی فعالیت های سد و تخلیه فوری مخزن می‌نمایند. مسلم است که هر دو طرف برای خود دلایلی ظاهراً کارشناسی ذکر می‌کنند و سعی در اقناع جامعه و طرف مقابل دارند. در این میان شاید بهترین راه، ارائه وضعیت از نگاهی علمی باشد تا از طریق آن بتوان بدور از تعصبات خاص، واقعیات مسئله را استخراج و در معرض قضاوت جامعه و خصوصاً کارشناسان ذیربط و مسئولین کشور قرار داد تا تصمیم‌گیری در مورد این سرمایه عظیم ملی بدرستی صورت گیرد.

قبل از هرچیز باید تاکید گردد که این  نشست و نوشتار بر آن نیست، که نتیجه‌گیری کلی استخراج نموده و در مورد ادامه کار یا تعطیلی سد قضاوت نماید. قضاوت کلی زمانی میسر خواهد بود که در مورد همه نکات اصلی مرتبط با پدیده شناخت دقیق تری بدست آید که به نظر اینجانب هنوز بدست نیامده است.

سد گتوند علیا، بلندترین سد خاکی کشور و آخرین سد روی رودخانه کارون در فاصله ۲۵ کیلومتری شهر گتوند در شمال خوزستان قرار دارد که پیش از زمان آبگیری هم با حاشیه های بسیاری همراه بود. کارشناسان نسبت به تبعات این سد که گفته می شود به درستی جانمایی نشده، هشدار داده بودند.
ویژگی خاص زمین منطقه، از جمله سازند نمکی ‘گچساران’ که درون مخزن سد قرار گرفته و فروچاله های (sinkhole) متعدد همچنین وجود چند حلقه چاه نفت که هر چند یک بار نشت می کنند، مهم ترین چالش های سد گتوند بوده است.
انحلال نمک سازند گچساران بر اثر تماس با آب مخزن اما شرایط سد گتوند و رودخانه کارون و اراضی دشت خوزستان را بحرانی کرده است. تحقیقات دکتر مهدی قمشی از اساتید دانشگاه چمران در سال ۹۲ نشان می دهد که با انحلال کوه های نمک این سازند، حدود هفت میلیون تن نمک پشت سد گتوند ذخیره شده است.
عضو هیات علمی دانشکده علوم آب دانشگاه شهید چمران اهواز با اشاره به انجام مطالعات علاج بخشی سد گتوند توسط دانشگاه تهران، می گوید: کمیته هایی برای بررسی موضوع تشکیل شده، مطالعات اولیه برای شناخت راه حل ها اکنون تمام شده و راه حل ها به سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور ارایه شده است.
مهدی قمشی می افزاید: سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور به عنوان کارفرمای این مطالعات، راهکارها را به سازمان های مرتبط ارایه کرده تا نظر آنها نیز جمع بندی شود.
مشاور استاندار خوزستان در امور آب با اشاره به چند راهکار ارایه شده در این مطالعات اظهار می کند: مدیریت مخزن، انتقال آب شور به حوضچه های تبخیری و حذف سد از گزینه های مطرح شده بوده است.
قمشی با اشاره به راهکار انتقال آب شور به حوضچه های تبخیری، اضافه می کند: این راهکار به شرطی که از نظر زیست محیطی به دقت بررسی و مطالعات دقیقی روی آن صورت گیرد، به نظر مناسب تر می آید.
استاد نمونه کشور همچنین می گوید: راهکار مدیریت مخزن این سد هم اکنون نیز در حال اجراست به این ترتیب که بخشی از آب شیرین در لایه های بالای مخزن سد و آب شور در لایه های پایین مخزن مخلوط و به پایین دست تخلیه شوند.
به گفته وی، در این گزینه قرار است وقتی دبی کارون زیاد باشد شورابه به پایین دست رها شود تا به این وسیله آب شور مخزن به تدریج و طی بیش از ۱۰ سال تخلیه شود.
وی می افزاید: موافق مدیریت مخزن یا به عبارتی تخلیه آب شور به پایین دست نیستم.
وی با بیان اینکه با احداث سد گتوند بیش از ۳۵۰ واحد به شوری آب کارون اضافه شده می گوید: با این راه حل و به این شکل نمی توان کارون را مدیریت کرد زیرا از این رودخانه به صورت دایم برای شرب و کشاورزی استفاده می شود و نمی توان در یک مقطع زمانی خاص آب شور به پایین دست تخلیه کرد.
وی اضافه می کند: مدیریت مخزن به این معنی است که مردم و کشاورزان خوزستانی تحمل خود را بالا ببرند؛ این در حالیست که شرایط فعلی کارون به هیچ وجه برای بهره برداران اعم از شهروندان و کشاورزان شرایط مناسبی نیست.

طرح جدید علاج بخشی سد گتوند یا به عبارت بهتر طرح علاج بخشی کارون از کابوس نمک، پس از آن به میان آمد که طرح های علاج بخشی پیشین اثر چندانی بر بهبود شرایط سد نداشت. ‘پتوی رسی’ به عنوان دیواره حایل میان سازند نمکی و آب مخزن، دوغاب رس فروچاه هایی با عمر چندین قرن و تعبیه شش دریچه برای تخلیه آب از ترازهای مختلف سد تاکنون اجرا شده است.
یک عضو هیات علمی گروه زمین شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز اما معتقد است: نقشه زمین شناسی منطقه نشان می دهد که سازند گچساران به شدت نمکی (halit) و انحلال پذیر است، علاوه بر این احتمال ریزش و لغزش نیز در آن وجود دارد.
این استاد دانشگاه که خواست نامش فاش نشود، اظهار می کند: گستره وسیعی از ساحل چپ مخزن سد در تماس با سازند گچساران است و تمام لایه های زیرین زمین در ساحل راست نیز به وسیله سازند گچساران پوشیده شده و در کل، سازند نمکی گچساران بخش وسیعی از منطقه را فراگرفته است.
وی تاکید می کند: آب مخزن سد هم به دلیل تبادل آب با رخنمون های نمکی سازند و هم به دلیل بارندگی فصلی تحت تاثیر انحلال نمک و شوری است.
این متخصص علوم زمین با بیان اینکه حجم ذخایر نمک این سازند باید به طور دقیق ارزیابی و برآورد شود، تصریح می کند: اینکه گفته می شود طی ۱۰ یا ۱۵ سال مدیریت مخزن و با تخلیه تدریجی آب شور مخزن می توان مشکل را حل کرد، تصور نادرستی است.
وی اظهار می کند: با انحلال نمک های سازند گچساران در دو سه سال، این ذخایر تمام نمی شود چرا که حجم آنها بسیار زیاد است و بطور قطع تا پایان عمر مفید سد هم دردسرساز است که در نتیجه با انحلال در آب، مخزن سد و به تبع آن رودخانه کارون را شور می کنند.

وی در پایان اظهار داشت: در جوابیه آب نیرو در خصوص مطالعات پیشین بحث هایی مطرح شده است و از آن به عنوان تنها گزینه ممکن یاد شده و مطالعات قبل و بعد از انقلاب را در تایید آن آورده اند. در این خصوص باید عرض شود که مطالعات مرحله شناخت که قبل از انقلاب انجام شده معمولاً بصورت بسیار کلی است و بر مبنای آن نمی توان امر به اجرای پروژه ای را داد. ضمن آنکه در مرحله شناخت گزینه سد جریانی نیز مطرح بوده است. به هر صورت از نظر قانونی و علمی نتایج مرحله شناخت نافی مسئولیت آخرین مشاورینی (چه داخلی و چه بین المللی) که مطالعات مرحله یک و دو را انجام داده اند نیست. به طور کلی با توجه به موقعیت توده نمکی معروف به عنبر به نظر می‌رسد جابجایی محور سد به ۱۰ کیلومتر بالادست (که تنها حجم مخزن آن را مقداری کاهش می داد) مشکل را می توانست مرتفع نماید.